VET gecompliceerd! Of toch niet…

Heb jij ook nog steeds het idee dat vetten jou niet ten goede komen? Dat je er van aankomt en dat het je vaten doet dichtslibben, met alle gevolgen van dien? Je bent lang niet de enige.

Over vetten in voeding doen veel verhalen de ronde. Vooral dat ze slecht zijn en niet goed voor je cholesterol gehalte. Nog steeds hebben veel mensen het idee dat vet (en dan vooral de verzadigde versie) slecht voor ze is. Inmiddels zijn er onderzoeksresultaten over vetten die totaal andere bevindingen hebben dan dat er door diverse instituten aangeraden wordt… Maar over welke vetten hebben we het en wat doen ze eigenlijk in ons lichaam? En wat zijn dan de laatste onderzoeksresultaten over vetten?

Samengevat kunnen we stellen: Goede vetzuren spelen een sleutelrol in de weg naar een optimale gezondheid


Cellen en vet

Elke lichaamscel is opgebouwd uit onder andere vet en cholesterol. Als je de verkeerde vetten neemt of vetten verkeerd behandeld dan kan je je lichaam daarmee schaden. Celwanden zijn permeabel, oftewel semi-doorlaatbaar. De cel kan via de celwand zuurstof, glucose en voedingsstoffen opnemen en afvalstoffen (toxines en koolzuurdioxide) weer kwijtraken. Wanneer je veel slechte vetten eet, kun je dit proces verstoren en zal je vatbaarder worden voor ziekten. In combinatie met de inname van suiker zal dit proces nog sneller gaan. Ook de hersenen bestaan voor een groot gedeelte uit vetten en je kunt je voorstellen dat goede vetzuren voor je brein en hersenweefsel noodzakelijk zijn.

Vooral zwangere vrouwen doen er goed aan om gezonde vetten te nuttigen zodat hun kind een optimale hersenontwikkeling doormaakt


Over welke vetten of vetzuren hebben we het nu eigenlijk?

Als basis zijn er drie soorten vetzuren. De 1e is verzadigde, de 2e is enkelvoudig onverzadigd en de 3e is meervoudig onverzadigd. Voor de laatste twee vetzuren gaat het over de hoeveelheid en de positie van de dubbele bindingen; de omega-3, omega-6 of omega-9 vetzuren. Hoe verder de dubbele binding zich in de vetzuurketen bevindt, hoe stabieler de vetzuur.

1) Verzadigd vet
Deze vetsoort bevat geen dubbele bindingen en reageert nauwelijks met zuurstof. Om deze redenen is deze vetzuur goed te bewaren en geschikt voor hogere temperaturen. Dus om in te bakken. Deze vetten zijn bij kamertemperatuur vast. Voorbeelden ervan zijn: roomboter, kokosolie, palmvet en cacaoboter.

Tips: Gebruik verzadigde vetten met mate. Kies grasboter voor op je brood, daarin zit minder omega-6. Bak in kokosolie (dit is stabieler dan olijfolie). Roomboter geeft overigens minder risico op het ontstaan van diabetes 2


2) Enkelvoudig onverzadigd vet
Omega-9 hebben één dubbele binding en zijn daarom relatief stabiel en geschikt voor verhitting bij lage temperaturen. Toch adviseer ik liever verzadigde vetten om in te bakken. Het lichaam kan dit vetzuur zelf aanmaken en is daarom niet essentieel. Avocado’s zijn zeer rijk aan omega-9. Voorbeelden van dit vetzuur zijn: olijfolie en pindaolie.

Tips: Doe plantaardige oliën koud door salades of sausjes. Gebruik goede olijfolie uit een glazen fles (plastic fles kan PBA bevatten)


3) Meervoudig onverzadigd vet
Omega-6 kent meerdere bindingen tussen de moleculen en is daarom minder stabiel dan omega-9. Deze olie kun je het beste koud gebruiken. Omega-6 komt veelvuldig voor in graan. Omdat granen tegenwoordig de basis zijn van bijna alles wat we eten, krijgen we meer dan voldoende van deze vetsoort binnen. Koeien worden gevoerd met granen en daardoor is zuivel verhoogd in omega-6-gehalte. Vóór de industrialisatie begon (1900) was de verhouding tussen omega-3 en omega-6 gezond en lag deze tussen 1:1 en 1:5. Nu is dat 1:20! We krijgen dus 20x zoveel omega-6 binnen dan omega-3. Omega-6 komt ook veel voor in noten. Het is wel erg belangrijk voor onze gezondheid, maar een teveel aan omega-6 kan ontstekingen veroorzaken. Het is dus in deze tijd nog belangrijker om voldoende omega-3 binnen te krijgen. Voorbeelden van omega-6 vetzuren zijn: maïsolie, zonnebloemolie, sojaolie en teunisbloemolie.

Tips: wees terughoudend in het gebruik van plantaardige oliën en gebruik ze koud


Omega-3
Heeft meerdere dubbele bindingen en reageert daarom erg sterk met zuurstof. Oxidatie kan erg snel plaatsvinden en wanneer een ranzige vetsoort in ons lichaam terecht komt, kunnen we ziek worden. Het is heel belangrijk om voldoende omega-3 binnen te krijgen om de verstoorde balans met omega-6 te herstellen. Omega-3 zorgt voor soepele bloedvaten en kan klachten bij ADHD verminderen.  Lijnzaadolie is zeer rijk aan omega-3. Let wel; dit is een plantaardige versie en moet door het lichaam nog omgezet worden naar bruikbare varianten als de bekende EPA en DHA vetzuren. En deze goede olie wordt niet door iedereen juist opgenomen. Vette vissoorten als haring en makreel zijn erg rijk aan EPA en DHA. Het dier heeft namelijk de plantaardige omega-3, ALA genaamd, al omgezet. Ook walnoten zijn zeer rijk aan omega-3.

Tips: Eet 1x per week vette vis of zorg voor een goed supplement met omega-3. Neem geregeld een klein handje ongebrande noten


Transvetten
Transvetten zijn vetten die gefabriceerd zijn door de mens. We treffen ze aan in bewerkte producten zoals margarine. Transvetten zijn lichaamsvreemd en blokkeren enkele enzymatische omzettingsprocessen van andere vetzuren. Hierdoor kunnen de cellen gaan verstikken. Transvetten ontstaan ook wanneer onverzadigde vetten worden verhit. Dit vetzuur heeft geen goede uitwerking op de celstofwisseling, je kunt het maar beter vermijden. Deze vorm van vet verhoogt de kans op hart- en vaatziekten. Het zit in margarine, koekjes, snoep, frituurvet, bak- en braadproducten.

Tip: vermijd niet-natuurlijke vetten.


Vetten en stofwisseling
Ons lichaam kan niet zonder vetten. Elke cel bestaat uit vet en cholesterol. De vetten spelen een belangrijke rol bij de stofwisseling, het transport van voedingsstoffen, flexibiliteit van celwanden, hormonen en energiehuishouding. Wat doen vetten nu precies voor je?

Vetten:

  • geven vorm aan onze celmembranen;
  • transporteren Vitamine A, D, E en K;
  • beschermen onze organen;
  • zijn grondstof voor onze hormonen;
  • leveren energie;
  • geven met hormoonachtige stoffen bescherming tegen ontsteking;
  • geven hoge verzadiging zodat je minder naar snacks grijpt.

De juiste balans
Een gezond lichaam heeft zowel onverzadigde als verzadigde vetten nodig. Cruciaal hierbij is de verhouding tussen de vetten. Zo ligt de ideale verhouding tussen omega-3 en omega-6 op ongeveer 1:4. Veel mensen eten uit pakjes en zakjes. Het is tenslotte ook erg gemakkelijk. Deze zakjes bevatten echter veel bewerkte voeding met omega-6. In veel ervan zit zonnebloemolie of een andere plantaardige olie. Hierdoor gaat de verhouding tussen omega-3 en omega-6 naar 1:20! Je hormoonhuishouding wordt verstoord en we worden ontstekingsgevoeliger! Het resultaat is dat chronische ontstekingen aan de orde van de dag zijn, bestaat er vergrote kans op hart- en vaatziekten en neemt obesitas, auto-immuunziekten en kanker toe.

Conclusie
Vetten zijn echt VET gecompliceerd. Vóór de industrialisatie waren vetten onze overleving en hadden we weinig keus. Voeding bestond voor een groot deel uit verzadigde vetten; het gaf ons energie en gezondheid. Na de industrialisatie werd ons wijsgemaakt dat vetten slecht waren en kwamen er bewerkte vetten voor terug. Ook werd suiker meer onderdeel van onze voeding. Veel suiker! Nu druppelt de kennis langzamerhand door dat vetten wel goed zijn om in te nemen, maar dat je de juiste keuze moet maken. Kies voor onbewerkte producten, vette vis, ongebrande noten, bak in verzadigd vet en vul je omega 3 aan met de juiste visolie. En vooral: maak je niet dik…

Zou je je vetzuurratio willen weten, of wil je meer informatie over voeding en leefstijl voor jouw dagelijkse situatie? Of ben je zwanger en wil je gerichte informatie over omega 3 voor je ongeboren kindje?

Je kan bij Praktijk BodySpirit terecht voor deskundige begeleiding en advies: